تیک توره

تیک توره

اختلال تیک توره

ژرژ ژیل دولاتوره نخستین بار در سال ۱۸۸۵ میلادی چندین بیمار را تشریح کرد که مشخصه ی مشترک آنها، ناهماهنگی حرکتی و فریادهای نامفهوم بود. او درادامه ی بررسی بیشتر این بیماران، متوجه سندرمی شد که علائمی چون در ادامه تیکه های متعدد حرکتی، بد دهنی و پژواک کلام را بروز می دادند. این اختلال تیک که در حال حاضر به اختلال توره معروف است بر اساس  ملاک های تشخیصی شامل تیکهای متعدد حرکتی و یک یا چند تیک صوتی می باشد. این تیکها در طول روز چندین بار تکرار می شوند و بیش از یک سال طول می کشند. این اختلال قبل از ۱۸ سالگی شروع شده و ناشی از مصرف مواد یا یک بیماری جسمی نیست.

سندرم توره معمولا با تیکهای حرکتی و گذرای ساده، مانند تیک چشمی و سر، آغاز می شود و بعد به نواحی دیگر بدن مثل شانهها، بالا تنه، بازوها و پاها گسترش می یابد. همچنین تیکهای صوتی سندرم توره تقریبا یک تا دو سال بعد از شروع نشانه های حرکتی آغاز می گردند که معمولا این نشانه های صوتی از نوع ساده هستند و در موارد کمی، فرد مبتلا نشانه ی صوتی پیچیده نشان می دهد یکی از نشانه های غیر معمول توره، هرزه گویی (بد دهنی) است.

سن متوسط پیدایش اولیه ی اختلال توره، هفت سالگی و نشانه های اولیه ی آن اغلب شامل پلک زدن سریع، در هم کشیدن چهره و صاف کردن گلو می باشد.

اختلال توره موجب ناراحتی با تخریب قابل ملاحظه در زمینه های مهم عملکرد فرد مبتلا می گردد، شایع ترین نشانه های مرتبط با اختلال توره، وسواس های فکری و عملی هستند بیش فعالی و حواس پرتی و تکانشگری نیز غالبا شایع می باشند. هم چنین احساس ناراحتی در جمع مردم، احساس شرمساری و کم رویی، تضعیف روحیه و غمگینی و مشکل در حفظ مهارت های اجتماعی متناسب با سن نیز دیده می شود.

یکی از موضوعاتی که به دفعات در مصاحبه با خانوادهی افراد مبتلا به اختلال توره به چشم می خورد وجود مشکلات انضباطی است. اظهارات والدین کودکان مبتلا به اختلال توره بیانگر آن است که مشکلات انضباطی این کودکان خیلی بیشتر از حد معمول و شدیدتر از خواهران و برادران غير مبتلاست. هم چنین واکنش مفرط و انفجاری، توصیف معمول والدین از رفتار این گونه کودکان است.

همه گیرشناسی

شیوع اختلال توره در طول عمر بین ۵-۴ در ده هزار نفر تخمین زده می شود. شیوع این اختلال در کودکان بیش از بزرگسالان می باشد و ۳۰ – ۵ در ده هزار نفر برآورد می شود در حالی که ۲ – ۱ نفر از هر ده هزار نفر بزرگسال، واجد ملاکهای تشخیصی اختلال توره هستند. هم چنین بر اساس بررسی های همه گیر شناسی، شیوع اختلال توره در پسرها تقريبا ۴ – ۳ برابر دختران اعلام شده است.

سبب شناسی

نظریه های متفاوتی دربارهی سبب شناسی و ظهور تيک ها ارائه شده است که هر یک از آنها، اساس درمان های متفاوت را تشکیل می دهد.

این دیدگاهها عبارتند از:

دیدگاه پزشکی: در این دیدگاه دو عامل اصلی برای بروز اختلال توره معرفی می شود. این عوامل عبارتند از: عوامل ژنتیکی و عوامل عصبی- شیمیایی. در مورد تأثیر عوامل ژنتیکی باید گفت که آسیب پذیری در برابر اختلال توره و اختلالات مربوط به آن با الگوی غالب اتوزومی منتقل می شود. چنین آسیب پذیری دلالت بر آن دارد که کودک زمینه ی ژنتیکی با سرشتی را برای رشاد اختلال تیک دریافت می دارد. البته باید متذکر شد که تمام کسانی که آسیب پذیری ژنتیکی را به ارث می برند علائم اختلال توره را نشان نمی دهند. هم چنین برخی مطالعات نشان میدهد که این اختلال در دوقلوهای هم سان شایع تر از دوقلوهای ، غیر همسان می باشد. علاوه بر عوامل ژنتیک، می توان به نقش عوامل عصبی

شیمیایی از جمله دخالت دستگاه دوپامینی در بروز اختلالات تیک اشاره نمود. هم چنین به نظر می رسد ناهنجاری های هسته های قاعده ی مغز در بروز تیک تأثیر داشته باشد.

دیدگاه روانکاوی: اگر چه فرنزی (۱۹۲۱)، تیک ها را به عنوان تثبیت لیبیدو روی اعضای واحد می داند، با این وصف، أو اظهار می دارد که تیک ممکن است نتیجه ی یک حادثه ی دردناک روانی باشد. نظریه پردازان بعدی روانکاوی، تفسیرهای دیگری ارائه نموده اند، مث فنیچل (۱۹۴۵) مکانیزم دفاعی تبدیل را زیر بنای اختلال توره می داند. طبق نظریه ی وی، تیکها نتیجه ی جا به جایی تکانش های جنسی و خصومت آمیز در فردی است که ساختمان شخصیت وی در سطح پیش تناسلی تثبیت شده است. هم چنین ماهلر (۱۹۴۶) تیک ها را به عنوان تکانش های پرخاشگری می داند که همواره از طریق تخلیه ی مرضی رها می گردند.

دیدگاه یادگیری: نظریه های یادگیری همواره از یادگیری به عنوان علت ظهور و استقرار رفتارها و از جمله تیک باد کرده اند. باتز (۱۹۷۵) دو مدل مربوط به یادگیری طرح نموده است: اولین مدل تا حد زیادی بر اساس کار هال بوده و مدل پاسخگر نامیده می شود. طبق مدل پاسخگر باتز، تیکها ممکن است پاسخ های اجتنابی شرطی شده برای تقلیل تنش هایی باشند که اساسا در موقعیت های دشوار و مخرب روانی ظاهر گردیده اند.

بر این اساس، تیک یک عادت آموخته شده است که بیشترین نیروی عادت را به دست آورده است. بنابراین ممکن است این عادت از طریق تشکیل یک عادت منفی یا مغایر با انجام دادن تیک خاموش شود. نتیجه ی عمیق تر نظریهی باتز چنین است که اگر به فردی تمرین فشرده ای از تیک مورد نظر داده شود، منع واکنشی به سرعت ایجاد خواهد گردید. یعنی وقتی که منع به نقطهی حساسی رسید، شخص مجبور به استراحت می شود و در اثر آن تیک از بین می رود.

دومین مدل مورد نظر يأتز، بر پایه ی کار اسکینر بوده و مدل کنشگر نامیده می شود. طبق مدل کنشگر، نیکها پاسخ های آموخته شده ای هستند که از طریق تقویت کنندگان ضمنی، استقرار و استمرار می یابند. بنابراین، هدف درمان در این مدل، عبارت است از ترتیب دادن محرکهای بیزاری اور برای یک پاسخ معین به منظور خنثی ساختن اثرات این تقویت کنندگان.

تشخیص و خصوصیات بالینی

گذاری اختلال توره، سابقه ی تیکهای حرکتی متعدد و بروز حداقل یک تیک صوتی در مقطعی از اختلال ضروری است، برای تشخیص

نیکها باید بارها در طول روز و تقریبا هر روز به صورت متناوب بروز یافته و ممکن است بیش از یک سال دوام داشته باشد. سن شروع اختلال

توره قبل از ۱۸ سالگی و سن متوسط شروع تیک ها ۷ سالگی است ولی ممکن است حتی در ۲ سالگی نیز شروع شود.

در اختلال توره، تیک های اولیه در ناحیه ی صورت و گردن است اما با گذشت زمان، تیکها به بخش های پایین تر بدن نیز گسترش می یابند.

شایع ترین تیکهای حرکتی اختلال توره عبارتند از:

تیک های ناحیه ی سر و صورت

تیک های ناحیه ی دست و بازوها

تیکهای ناحیه ی تنه و اندام های تحتانی بدن

تیکهای دستگاه تنفسی و گوارشی

در نواحی مذکور، تیک ها به اشکال زیر تظاهر می کنند شکلک در آوردن چین دادن به پیشانی، بالا بردن ابروها، چشمک زدن، پلک زدن، باد انداختن به بینی، در هم کشیدن بینی، غنچه کردن دهان، نشان دادن دندان ها، گاز گرفتن البها و سایر قسمت های بدن، بیرون آوردن زبان، جلو آوردن فک پایینی، تکان سر به طرف پایین یا طرفین، نگاه کردن از گوشه ی چشم، چرخش سر، حرکات پرتابی دست و بازوها، کشیدن انگشتان، پیچاندن انگشتان، مشت کردن دست، بالا انداختن شانه ها، تکان دادن پا و زانو یا انگشتان پا، حرکات ویژه در راه رفتن، پیچش دادن به بدن، در جا پریدن، سکسکه، آه کشیدن، خمیازه کشیدن، بالا کشیدن بینی، دم صدادار، تنفس با آب و تاب با آروغ زدن، ایجاد صدای مکش یا ملچ ملچ کردن، صاف کردن گلو.

معمولا علائم رفتاری مقدماتی نظیر تحریک پذیری، مشکلات توجه و تحمل کم در برابر محرومیت، قبل از شروع تیکها یا همزمان با آن بروز می یابد. بیش از ۲۵٪ افراد مبتلا در برخی مطالعات قبل از این که تشخیص اختلال توره دریافت کنند، با تشخیص اختلال ADHD تحت درمان با داروهای محرک قرار گرفته اند. شایع ترین تیک اولیه چشمک زدن است که متعاقب آن تیک سر یا شکلک در آوردن بروز می یابد. اکثر علائم صوتی و حرکتی پیچیده، سالها پس از علائم اولیه ظاهر می شود. بد دهنی معمولا در اوایل نوجوانی شروع شده و تقریبا در یک سوم موارد دیده می شود. بد دهنی ذهنی (خطور ناگهانی یک فکر با کلمه ی زشت و ناپسند اجتماعی در ذهن) نیز ممکن است مشاهده شود. در برخی موارد شدید، آسیب های جدی از قبیل پاره شدن شبکیه چشم و مشکلات ارتوپدی نیز بر اثر تیکهای شدید مشاهده شده است.

وسواس فکری و عملی، مشکلات توجه، تکانشگری و مشکلات شخصیتی ممکن است همراه با اختلال توره دیده شود. مشکلات توجه اغلب پیش از شروع تیک وجود دارد در حالی که علائم وسواسی- جبری غالبا بعد از شروع تیک بروز می کند.

سیر و پیش آگهی

اختلال توره، اختلالی است که در کودکی شروع میشود و شامل هر دو نوع تیک حرکتی و صوتی است. در اکثر موارد علائم تیک تا نوجوانی کاهش یافته یا به طور کامل بر طرف می شود. در دوران کودکی علائم تیک ممکن است کاهش پیدا کند و یا حتی علائم تازه جانشین علائم قبلی یافته، دوام یابد و با افزایش شود. بیمارانی که به نوع شدید این اختلال مبتلا هستند ممکن است دچار مشکلات هیجانی جدی نظیر افسردگی اساسی شوند، احتمال دارد علائم تیکهای صوتی و حرکتی اختلال توره با تخریب عملکرد همراه باشند، اما در بسیاری از موارد اختلال عملکرد بر اثر ابتلای همزمان به ADHD و OCD تشدید می یابد و هر دوی این اختلالات در مبتلایان به اختلال توره شایع می باشند. وقتی کودکی به طور همزمان این سه اختلال را داشته باشد ممکن است مشکلات اجتماعی، تحصیلی شدیدی پیدا کند. هر چند در اکثر کودکان مبتلا به اختلال توره، در دورهی نوجوانی، فراوانی و شدت علائم تیک کاهش می یابد اما پیش۔ بینی این که کدام دسته از کودکان علائم شان تا بزرگسالی ادامه می یابد، امری دشوار و حتی غیر ممکن است. کودکان دچار انواع خفیف اختلال توره اغلب روابط رضایت بخشی با همسالان خود دارند، عملکرد تحصیلی مطلوبی دارند و از عزت نفس کافی برخوردارند و شاید به درمان خاصی نیاز نداشته باشند.

درمان

گام اول در تعیین مناسب ترین شیوه ی درمانی اختلالات تیک، بررسی کارکرد کلی کودک یا نوجوان مبتلا می باشد. توصیه می شود که درمان فرد مبتلا به اختلال توره، با آموزش خانواده شروع شود در این راهبرد، به والدین و سایر اطرافیان فرد مبتلا آموزش داده می شود که کودک مبتلا به خاطر رفتارهای تیک تنبیه نشود. خانواده همچنین باید با سیر تشدید و تخفیف متناوب بسیاری از اختلالات تیک آشنا شود.

در موارد خفیف تر اختلال که کودکان دچار اختلالات تیک عملکرد اجتماعی و تحصیلی خوبی دارند ممکن است نیازی به درمان نداشته باشند ولی در موارد  شدیدتر، که کودکان

مبتلا از سوی همسالانشانطرد می شوند و بر اثر ماهیت خب تیکها، کارکرد تحصیلی مبتلایان، مختل می شود باید انواعی از روش درمانی مد نظر قرار گیرد.

از جمله مداخلات درمانی میتوان به مداخلات دارویی و رفتاری اشاره نمود که به نظر می رسد اثرات همدیگر را تقویت نمایند و در فرو نشاندن تیکها مؤثر باشند، این مداخلات به شرح زیر می باشند

مداخلات دارویی: در درمان دارویی اختلال توره معمولا از داروهای ضد و روان پریشی نظیر هالوپریدول استفاده می شود که اثربخشی خوبی در کاهش شدت اختلال دارد.

مداخلات رفتاری: در این مداخلات از فنونی نظیر وارونه سازی عادت استفاده می شود. در این شیوه به کودکان و نوجوانان مبتلا کمک می شود تا از تیکه های خود، آگاهی بیشتری پیدا کنند و حرکات ارادی را شروع نمایند که نیکها را خنثی کنند، از جمله روش های رفتاری دیگر می توان به تمرین متمرکز،خود نظاره گری، نشان دادن و حذف تقویت مثبت اشاره نمود که طبق بسیاری از گزارش ها، روش های مذکور تا حد زیادی توانسته فراوانی تیک ها را کاهش دهد. همچنین از فنون آرام سازی برای کاهش استرس هایی استفاده می شود که ممکن است موجب تشدید اختلال توره شوند.

مداخلات درمان رفتاری میتواند توسط کاردرمانگر ارائه شود.

*کپی برداری از مطالب وب سایت پایا با ذکر منبع بلامانع است*